Неліктен адам ойланғанда шаршайды?

Адам тек физикалық жұмыстан ғана емес, ойлардан да шаршайды. Кейбір нақты ауыр ойлардан емес, психикалық стресстен.

Көптеген адамдар таңертең жақсы,  кешке нашар ойлайтынын біледі.  Кешке ертеңгі күнді жоспарламақ түгіл бүгін таңғы асқа не жегеніңізді еске түсіру қиын болуы мүмкін. Біреу мұны ми энергияны жұмсайды  деп айтады. Шынында ми ойлануға энергия жұмсайды. Миды да тамақтандырып тұру керек. Себебі әр орындаған тапсырма ми энергиясын азайта түседі. Ми энергияны жұмсайды, бірақ психикалық шаршау бұдан туындамайды.

Париждегі Ми институтының, Питие-Сальпетриер ауруханасының және Сорбонна университетінің зерттеушілері Current Biology журналында нейротрансмиттер глутамат себеп болуы мүмкін деп жазады. Глутамат (глутамин қышқылы) әртүрлі нейрондық тізбектерде, соның ішінде есте сақтау мен оқуға қатысатындармен қолданылады. Сонымен қатар, глутаматтың артық болуы нейрондарға зиянын тигізеді – осыған  байланысты олар шамадан тыс қозып, өледі. Өз тәжірибелерінде зерттеушілер мидағы глутаматтың мөлшері мен таралуын бағалау үшін радиотолқындар мен магнит өрісін пайдаланатын магниттік-резонансты спектроскопияны пайдаланды.

Отыз тоғыз ерікті тәжірибеде қатысады. Олардың миын шаршататын әртүрлі тапсырмаларды орындайды. Бір жағдайда сандар мен әріптер адамның көзінше экранда жылдам жыпылықтайды және сіз санның немесе әріптің қандай түсті екенін, әріптің кіші немесе бас әріп екенін және т.б. екенін тез анықтауыңыз керек болды. Басқа жағдайда сізде дәл қазір көріп тұрған санды үш таңба бұрын көрген санмен салыстыру үшін, яғни бұл жерде пайда болатын және жоғалатын сандарды үнемі есте ұстау керек болды. Салыстыру үшін, басқа еріктілер тобы бірдей тапсырмаларды орындады, бірақ қарапайым нұсқада.

Эксперимент алты сағатқа созылды. Тамақтану үшін екі рет он минуттық үзіліс болады. Сонымен қатар, мезгіл-мезгіл зерттеушілер субъектілерден қысқаша психикалық шаршау тестін тапсыруды сұраған.  Олардан дәл қазір ақша алғылары келетінін немесе бірнеше ай күтіп, көбірек алатыны туралы сұрайды. Таңертең адамдар көбірек сыйақы алу үшін экономикалық тұрғыдан орынды таңдау жасаса, кешке қарай олар ақшаны дәл қазір алуды жөн көрді – бұл  импульсивті таңдау. бұл оның артықшылықтарды ойлауға және салыстыруға құлықсыз екенін көрсетеді.

Қазіргі уақытта глутамат сигналдарын басатын дәрілер бар – олар  депрессиядан шизофрения мен эпилепсияға дейін әртүрлі нейропсихиатриялық бұзылуларға арналған препараттарға айналуы мүмкін деп болжанады.

Алайда, Science порталы жазғандай, барлық ми функциялары психикалық шаршаумен бірдей әлсірей бермейді. Мысалы, біз қаншалықты шаршасақ та, біз бет-әлпетті тамаша ажыратамыз, ал бет-әлпетті тану – көп  ресурстарды қажет ететін өте қиын жұмыс. Сірә, глутамат миды шаршататын жалғыз нәрсе емес.