Қазақстан ең арзан жанармайы бар елдердің ТОП-10 тізіміне енді

Рейтингтің көш басында табиғи ресурстарға бай немесе мемлекеттік субсидиялау есебінен жанармай құнын төмен деңгейде ұстап отырған елдер орналасқан. Олардың қатарында Ливия, Иран және Венесуэламен қатар, Кувейт, Алжир, Түркменстан, Мысыр, Қатар, Сауд Арабиясы, Бахрейн және Оман сияқты мемлекеттер бар.

Қазақстан өзге шикізатқа тәуелді елдермен салыстырғанда тұрақтырақ көрінгенімен, біздегі баға саясаты әлі де нарықтық тетіктерден гөрі, үкіметтің тікелей шешімдеріне көбірек тәуелді. Экономистердің пікірінше, ресурстардың құнын ұзақ уақыт бойы жасанды түрде тежеп ұстау экономикада «тәуелділік» синдромын қалыптастырады.

Жанармай құнын жасанды түрде тежеу қысқа мерзімді перспективада әлеуметтік қолдау болып көрінгенімен, ұзақ мерзімде экономиканың тиімділігін төмендететін бірнеше жүйелі мәселеге соқтырады. Сарапшылар осы саясаттың үш негізгі зардабын атап көрсетеді:

Инвестициялық тоқырау және бюджеттік қысым

Бағаның төмендігі мұнай өңдеу саласындағы пайданың азаюына әкеледі. Бұл жағдай зауыттарды заманауи технологиялармен жабдықтауға кедергі келтіріп, салаға келетін инвестиция көлемін шектейді. Нәтижесінде мемлекет бюджетіне де қосымша салмақ түседі.

Инфрақұрылымның тозуы мен экологиялық жүктеме

Отынның тым қолжетімді болуы оны үнемсіз тұтынуға итермелейді. Ішкі сұраныстың артуы жолдардағы көлік кептелісін көбейтіп, қоршаған ортаға тарайтын зиянды шығарындылар көлемін арттырады. Сонымен қатар, жол инфрақұрылымының жоспардан тыс тез тозуына себеп болады.

Нарықтық теңгерімсіздік 

Көрші мемлекеттермен арадағы баға айырмашылығы отынның заңды және заңсыз жолдармен елден тысқары шығарылуына жағдай жасайды. Бұл ішкі нарықтағы өнім тапшылығын тудырып, экономикалық қауіпсіздікке нұқсан келтіреді.

«Қазіргі модельді қысқа мерзімде сақтау мүмкін, бірақ ұзақ мерзімде баға қалыптастыруда икемдірек тәсіл қажет. Қазір Қазақстан ең қолжетімді бензині бар елдер қатарында, бұл айтарлықтай экономикалық артықшылық. Мұның бәрі күрделі реттеу жүйесінің нәтижесі және негізгі міндет – бұл артықшылықты экономикалық тиімділіктің төмендеуіне әкелмейтіндей ету», – дейді сарапшылар.

Ұзақ мерзімді перспективада жанармайдың қолжетімділігі — мемлекет бюджетіне және мұнай-газ секторына түсетін үлкен салмақ. Экономиканың жалпы тиімділігін арттыру үшін баға саясатын нарықтық тетіктерге бейімдеу қажеттілігі туындап отыр.