Қашаған дауы: NCOC консорциумына 2,3 трлн теңге айыппұлды төлеуге 1 апта берілді

Әділет министрлігінің мәліметінше, Қашаған кен орнын игеруші халықаралық NCOC консорциумы ағымдағы жылдың 20 шілдесіне дейін мемлекетке 2,356 триллион теңге көлеміндегі айыппұлды өз еркімен төлеуі тиіс. Егер белгіленген мерзімде қаржы аударылмаса, құзырлы органдар компанияға қатысты заң аясында мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қолдануды жоспарлап отыр.

Бұл даудың шығу тарихы 2022 жылы жүргізілген экологиялық тексерістен бастау алады. Сол тұста Қазақстанның бақылаушы органдары кен орны аумағындағы қоймаларда рұқсат етілген нормадан тыс, шамадан тыс көп мөлшерде күкірт сақталғанын анықтаған болатын. Экологиялық заңнама талаптарын өрескел бұзу деп танылған бұл жағдай ел тарихындағы ең ірі қаржылық санкциялардың бірінің салынуына негіз болды.

NCOC өкілдері өз жұмысында күкіртпен жұмыс істеудің барлық қауіпсіздік ережелері мен ел заңнамасын қатаң сақтағанын алға тартуда. Алайда 2026 жылдың 8 сәуірінде Астана соты бұған дейін қабылданған айыппұл өндіру туралы шешімді заңды деп тауып, күшінде қалдырды.

Қалыптасқан жағдай тек ішкі сот деңгейімен шектелмей, халықаралық сипат алып үлгерді. Құрамына Shell, Eni, ExxonMobil, TotalEnergies, CNPC, Inpex және отандық «ҚазМұнайГаз» сияқты әлемдік гиганттар кіретін консорциумның шетелдік акционерлері бұл істі халықаралық арбитраждық соттың талқылауына шығарды. Олар заңды құқықтарын жаһандық деңгейде қорғауға ниетті.

Қазақстан билігі арбитраждық талқылауларға қарамастан, ішкі сот шешімінің орындалуын талап етіп отыр. Халықаралық даулардың жүріп жатқанына қарамастан, заңды күшіне енген сот үкімі бойынша айыппұл уақытылы төленуі тиіс.