Мораторий кезінде жіберілген салық қателері кейін айыппұлға әкелуі мүмкін

Қасым-Жомарт Тоқаев микро және шағын бизнесті тексеруге 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап үш жылға мораторий енгізуді ұсынды. Оның нақты шарттары мен қандай тексерулерге рұқсат берілетіні әзірге белгісіз.

Qazaq Expert Club сарапшысы, салық кеңесшісі Раушан Тасшоинова жаңа бастаманың ықтимал салдарын бағалау үшін 2020–2023 жылдары қолданылған мораторий тәжірибесін еске салды. Ол кезде шектеулер тексерудің барлық түріне таралмаған. Бас прокуратураның Құқықтық статистика комитетінің дерегінше, бизнеске қатысты тексерулер саны 2019 жылғы шамамен 128 мыңнан 2020 жылы 27 мыңнан сәл асатын көрсеткішке дейін азайған. Қысқарудың қанша бөлігі мораторийге байланысты болғанын анықтау қиын, өйткені сол кезеңде карантиндік шектеулер де күшінде еді.

Мораторий аяқталғаннан кейін тексеру белсенділігі қайта өсті: 2024 жылдың бірінші тоқсанында жеке кәсіпкерлік субъектілерін тексеру саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда екі есеге жуық көбейді. Сарапшының айтуынша, сауалнамаға қатысқандардың 46 пайызы мораторий біткен соң әкімшілік қысым күшейгенін хабарлаған.

Қолданыстағы Салық кодексінде талап қоюдың жалпы мерзімі үш жыл, ал салық төлеушілердің кейбір санаттары үшін бес жыл болып белгіленген. Заңда бұл мерзімді ұзарту немесе тоқтата тұрудың арнайы негіздері де қарастырылған. Егер мораторий 2029 жылғы 31 желтоқсанда аяқталса, әдеттегі үш жылдық мерзім бойынша 2027, 2028 және 2029 жылдардың салық кезеңдері 2030 жылы тексерілуі мүмкін. Мұның нақты тәртібі мораторийдің бекітілетін шарттары мен заңда көзделген негіздерге байланысты.

Тасшоинова мораторий салықты дұрыс есептеу және төлеу міндетін жоймайтынын атап өтті. Тексеруге заңды негіз болған жағдайда, мораторий кезінде есеп пен есептілікте жіберілген қателер кейін салықты қосымша есептеуге, өсімпұл мен айыппұл салуға әкелуі ықтимал. Камералдық бақылау және заңда көрсетілген өзге рәсімдер мораторий кезінде де жалғасуы мүмкін.

Сарапшы микро және шағын бизнес 2026 жылдан бастап кейбір жеңілдіктерге ие болғанын да еске салды. Олар 2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезеңдер бойынша жекелеген салық тексерулері мен бақылау шараларына қатысты. Бұл шараларды шарттары әлі бекітілмеген жаңа мораториймен шатастырмау керек.