17 қарашада банк шоттары бұғатталып, депозиттегі ақша жоғалады ма? Қазақстанда тараған ақпаратқа қатысты министр жауап берді

Кейбір жазбаларда интернет үш айға дейін өшірілуі мүмкін екені де айтылған. Осыған байланысты тұрғындар арасында алаңдаушылық туып, бірқатар азаматтар ақшасын алдын ала қолма-қол шешіп алуға шақыра бастады.

Алайда бұл ақпарат қаншалықты шындыққа жанасады? 17 қарашада қазақстандықтардың банк шоттарына қауіп төне ме? Депозиттегі қаражатты алып қою немесе шоттарды жаппай бұғаттау жоспарланған ба?

17 қарашада не болады?

Әлеуметтік желілерде тараған хабарламаларда 17 қараша күні хакерлер әлемдегі ірі банктердің жүйелеріне бір мезгілде шабуыл жасап, клиенттердің шоттарындағы ақшаны нөлге түсіреді деген болжам айтылған. Сонымен қатар мобильді банкинг қызметтері істен шығып, интернет байланысы бірнеше айға тоқтайтыны туралы да мәліметтер жарияланған.

Кейбір жазбалардың авторлары азаматтарды ақшасын банктен шешіп алуға, азық-түлік пен ауызсу қорын жинауға шақырған. Бірақ бұл мәлімдемелерді растайтын нақты дәлелдер ұсынылмаған.

Ақпараттың таралуына X әлеуметтік желісіндегі Wesleysimplic есімді қолданушының жазбасы себеп болған. Ол болжамын анонимді дереккөзге сүйеніп жариялағанымен, қандай хакерлік топтың шабуыл жасайтыны, қандай банктердің нысанаға алынатыны немесе интернеттің қалай өшірілетіні туралы нақты мәлімет келтірмеген.

Осылайша, әлеуметтік желідегі болжамдар біртіндеп «цифрлық апокалипсис» туралы қауесетке айналған.

Қазақстанның Төтенше жағдайлар министрлігі не дейді?

Қазақстанның Төтенше жағдайлар министрлігі 17 қарашаға байланысты тараған ақпаратқа түсініктеме берді.

Ведомствоның мәліметінше, елде интернеттің өшірілуі, жаппай кибершабуыл немесе халықтың шұғыл түрде азық-түлік, су және дәрі-дәрмек қорын жинауы қажеттігі туралы ресми ескерту таратылмаған.

Министрлік мұндай ақпараттың ресми дереккөздермен расталмағанын атап өтті.

Ал 10 қарашада Үкіметтегі брифинг кезінде Төтенше жағдайлар министрі Мұрат Мұхановтан 17 қарашаға қатысты қауесеттер жөнінде сұралды.

Министр азаматтардың алаңдауына негіз жоқ екенін айтты.

«Бүгінгі таңда азаматтарымызға алаңдауға ешқандай қажеттілік жоқ деп сеніммен айта аламын. Үкімет, оның ішінде Төтенше жағдайлар министрлігі мұндай мазмұндағы ешқандай хабарлама таратқан жоқ», – деді Мұрат Мұханов.

Сондай-ақ журналистер министрден тұрғындарға алдын ала азық-түлік қорын жинау қажет пе екенін сұраған. Ол мұндай шешімді әркім өзі қабылдайтынын, алайда министрлік тарапынан ондай ұсыныс болмағанын жеткізді.

Банк шоттары мен депозиттегі ақшаға қауіп бар ма?

Тұрғындарды алаңдатқан негізгі мәселе – банкте сақтаулы тұрған ақшаның тағдыры.

Қаржы ұйымдары клиенттердің шоттары мен операциялары туралы ақпаратты бір ғана жүйеде сақтамайды. Банктерде ақпараттық жүйелердің резервтік көшірмелері, деректерді қалпына келтіру және ақпараттық қауіпсіздікке қатысты арнайы тетіктер қарастырылған.

Сондықтан қандай да бір банктің мобильді қосымшасында уақытша ақау туындаса, бұл клиенттің шотындағы ақша жоғалды дегенді білдірмейді.

Қазақстанда банктердің ақпараттық қауіпсіздігіне қатысты талаптар да бар. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің 2026 жылғы 30 қазандағы №151 қаулысымен қаржы ұйымдарының киберқауіпсіздік жағдайын бағалау және ақпараттық қауіпсіздік оқиғаларына ден қою қағидалары бекітілді.

Құжатқа сәйкес, қаржы ұйымдары мобильді және интернет-банкингті, төлем жүйелерін, клиенттердің деректер базасын және басқа да маңызды ақпараттық жүйелерді тексере алады. Мұндай шаралардың мақсаты – ықтимал осал тұстарды анықтау және жүйелердің қауіпсіздігін күшейту.

Бұл талаптар 17 қарашада банктерге шабуыл жасалады немесе депозиттер алынады дегенді білдірмейді.

Депозиттегі ақшаны мемлекет немесе банк алып қоя ала ма?

Депозиттегі қаражатқа қатысты да әлеуметтік желіде түрлі болжам тараған. Кейбір жазбаларда азаматтардың жинақ ақшасы белгілі бір күнге дейін шешіп алынбаса, мемлекет немесе банк оны алып қояды деген пікірлер айтылған.

Алайда 17 қарашаға дейін барлық азаматтардың депозиттерін жаппай алу немесе олардың қаражатын мемлекетке өткізу туралы ресми шешім жарияланған жоқ.

Қазақстанда жеке тұлғалардың депозиттері мен банк шоттарындағы қаражатын қорғаудың арнайы тетігі бар. Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры (ҚДКБҚ) банк лицензиясынан айырылған жағдайда салымшыларға заңда белгіленген шектерде өтемақы төлейді.

Қолданыстағы кепілдік мөлшері:

• теңгедегі жинақ депозиттері бойынша – 20 миллион теңгеге дейін;
• теңгедегі басқа депозиттер бойынша – 10 миллион теңгеге дейін;
• шетел валютасындағы депозиттер бойынша – 5 миллион теңгеге дейін.

Бұл кепілдік бір салымшының бір банктегі қаражатына қолданылады. Бір банкте бірнеше түрлі депозит болған жағдайда жалпы өтемақы мөлшері белгіленген шектерді ескере отырып есептеледі.

Демек, депозиттерді қорғау жүйесі бар, бірақ оның кепілдік сомалары мен шарттарын ескерген жөн.

Неліктен кейбір азаматтардың банк шоттары бұғатталады?

Бұл жерде тағы бір маңызды жайт бар. Қазақстанда банк шоттарын бұғаттау жағдайлары мүлде болмайды деу дұрыс емес. Бірақ мұндай шектеулердің нақты заңды негіздері бар және олар 17 қарашаға қатысты тараған қауесетпен байланысты емес.

Мәселен, 2026 жылғы 4 қарашада Мемлекеттік кірістер комитеті кейбір салық төлеушілердің банк шоттарындағы шығыс операцияларын тоқтату тәртібін түсіндірді.

Ведомствоның мәліметінше, камералдық бақылау барысында банктерден алынған POS-терминал түсімдері мен мобильді аударымдар туралы мәліметтер салық есептілігіндегі ақпаратпен сәйкес келмесе, салық төлеушіге хабарлама жіберіледі.

Хабарлама жеткізілген күннен бастап оған жауап беру үшін 30 жұмыс күні, яғни 45 күнтізбелік күн беріледі.

Егер азамат немесе кәсіпкер белгіленген мерзімде хабарламаға жауап бермесе, оның банк шоттарындағы шығыс операциялары уақытша тоқтатылуы мүмкін.

Мұндай шектеуді алып тастау үшін салық төлеуші қосымша салық есептілігін тапсырып, тиісті міндеттемелерін орындауы немесе анықталған айырмашылықтарға түсініктеме беруі керек.

Комитеттің түсіндіруінше, хабарламаға жауап берілгеннен кейін шоттардағы шектеу алынып тасталады.

Яғни банк шотының бұғатталуы әрдайым ақшаның тәркіленетінін немесе депозиттің мемлекетке өтетінін білдірмейді. Мұндай жағдайлар нақты құқықтық негіздерге байланысты қарастырылады.

17 қарашадағы қауесеттен кім пайда табуы мүмкін?

Мұндай ақпараттың таралуы алаяқтарға да тиімді болуы мүмкін. Себебі адамдардың қорқынышы мен белгісіздікке деген алаңдаушылығын пайдаланатын қылмыскерлер азаматтарға «ақшаңызды сақтап қалуға көмектесеміз» деген желеумен хабарласуы ықтимал.

Олар өзін банк қызметкері, полиция немесе мемлекеттік орган өкілі ретінде таныстырып, ақшаны арнайы «қауіпсіз шотқа» аударуды сұрауы мүмкін. Сондай-ақ жалған сілтемелер жіберіп, банк қосымшасына кіру деректерін немесе SMS-кодтарды алуға тырысуы ықтимал.

Сондықтан азаматтарға:

• белгісіз адамдардың нұсқауымен ақшаны басқа шотқа аудармау;
• SMS-кодтар мен банк қосымшасының құпиясөзін ешкімге бермеу;
• күмәнді сілтемелерге өтпеу;
• банк атынан хабарласқан адамдардың кім екенін ресми байланыс нөмірі арқылы тексеру;
• тек мемлекеттік органдар мен қаржы ұйымдарының ресми хабарламаларына сүйену ұсынылады.

Қазіргі уақытта 17 қарашада Қазақстандағы банктер жаппай бұғатталып, азаматтардың депозиттері тәркіленеді немесе шоттардағы ақша жойылады деген ақпарат расталған жоқ. Төтенше жағдайлар министрлігі де мұндай қауіп туралы ресми ескерту таратпағанын мәлімдеді.

Сондықтан әлеуметтік желідегі тексерілмеген хабарламаларға сеніп, ақшаны асығыс шешіп алуға немесе белгісіз шоттарға аударуға негіз жоқ. Ал банк қызметіне қатысты қандай да бір мәселе туындаса, алдымен өз қаржы ұйымыңыздың ресми байланыс арналары арқылы ақпарат алған жөн.